Hüseyin Avni Sipahi Ticaret Meslek Lisesi

1. MESLEKİ-TEKNİK EĞİTİMDE ORTA VE YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ARASINDA PROGRAM BÜTÜNLÜĞÜNÜN VE DEVAMLILIĞININ SAĞLANMASI (SINAVSIZ GEÇİŞ) PROJESİNE NEDEN GEREK GÖRÜLDÜ

Teknolojide yaşanan hızlı değişme ve gelişmeler, pazarların küreselleşmesi, iletişimin artması, bilgi alışverişinin ve ulaşımın kolaylaşması, serbest ticaret engellerinin kaldırılması yönündeki gelişmeler ülkelerin ulusal ekonomilerini etkilemiş ve rekabeti ön plana çıkarmıştır. İşletmelerin ürettikleri çok çeşitli mal ve hizmeti zamanında ve kaliteli olarak teslim etmek konusunda daha duyarlı olmaları, teknolojiyi anlayan, yorumlayan, uygulayabilen, verimli ve kaliteli mal ve hizmet üretebilen yüksek nitelikli iş gücünü, kaynakların etkili ve verimli kullanımını, en az kaynak kullanarak en çok yarar sağlama ilkesinin hayata geçirilmesini ön plana çıkarmıştır.

Ülkemizde de uluslararası rekabet koşullarına uyum sağlayabilecek mal ve hizmetlerin üretilmesinde görev alacak iş gücünün yetiştirilmesinde bugüne kadar uygulanmakta olan yaklaşımlardan daha farklı yaklaşımlara ihtiyaç olduğu ortaya çıkmıştır.

Bu çerçevede 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu, Beş Yıllık Kalkınma Planları ve hükümet programlarında yer alan amaç, ilke, hedef ve politikalar doğrultusunda 16'ncı Milli Eğitim Şûrasında çok önemli kararlar alınmış ve 8 yıllık ilköğretim üzerine mesleki ve teknik eğitim ağırlıklı bir eğitim sistemi oluşturulması ve hayata geçirilmesi görüşü benimsenmiştir.

VIII. Beş Yıllık Kalkınma Planında 2001-2002 öğretim yılı okullaşma oranlarının zorunlu sekiz yıllık eğitimde % 100, ortaöğretimde genel liselerde % 40.5, meslek liselerinde % 34.5 olmak üzere % 75 ve yükseköğretimde ise % 31 olması hedeflenmiştir. Ülkemizin giderek artan mesleki ve teknik eğitim ihtiyacını karşılamak amacıyla Milli Eğitim Bakanlığınca yapılan planlamalarda; Avrupa Birliği'ne üye ülkelerde olduğu gibi milli eğitim sisteminin mesleki ve teknik eğitim ağırlıklı bir yapıya kavuşturulması ve ortaöğretimde okullaşma oranlarının genel eğitimde % 35, mesleki eğitimde % 65 olması öngörülmüştür. Ancak şimdiye kadar alınmış ve alınmakta olan tüm önlemlere rağmen plan hedeflerinin gerisinde kalınmıştır.

Mesleki ve teknik eğitimin yükseköğretim boyutunun da gerek nicelik gerekse nitelik olarak yeterli bir düzeyde olmadığı bir gerçektir. Sayıları her geçen gün artmakta olan meslek yüksekokulları (MYO) iş dünyasının ihtiyaç duyduğu nitelikli ara kademe insan gücünü yetiştirme istikametinde olumlu gelişmeler kaydetmeye devam etmektedirler. 2000-2001 eğitim-öğretim yılı itibariyle 555 MYO'dan 413'ü faal durumdadır. Tüm yurt sathına dağılmış bulunan bu okullarda halkın ve yerel yönetimlerin ilgi ve desteği artarak devam etmektedir. Bu okullarda teknik, sağlık, iktisadi ve idari alanlarında 298 program türünde eğitim-öğretim yapılmaktadır.

Mevcut meslek yüksekokullarının bazılarının kendilerine ait binaları bulunmamaktadır. Bir kısmı devlet dairelerinin kullandığı binalarda eğitim yapmakta, bazıları ise başka okul ve kurumlarla aynı binayı paylaşmaktadırlar. Bu okulların atölye ve laboratuvarları endüstrinin uyguladığı teknolojiye uygun olarak donatılmamıştır. Meslek yüksekokullarının bazıları kendilerine alt yapı teşkil eden mesleki ve teknik liselerden tesis, araç ve gereç bakımından daha üstün bir düzeye henüz ulaşamamıştır.

Türk yükseköğretim sisteminin genelinde olduğu gibi meslek yüksekokullarında da öğretim elemanı sıkıntısı vardır. 2000-2001 eğitim-öğretim yılı itibariyle MYO'larda görev yapan öğretim elemanı sayısı 5 307 olup öğretim elemanı başına düşen öğrenci sayısı 46'dır. Bu oran Almanya'da 5, Avustralya'da 8, Belçika'da 10, Hollanda'da 14, Japonya'da 9, Kore ve ABD'de 21, Macaristan'da 11'dir.

Artan öğrenci sayısına paralel olarak bu yüksek oranın korunması durumunda dahi 2005 yılında yaklaşık 10 000 yeni öğretim elemanının, oranın 46'dan 35'e düşürülmesi hedeflendiğinde ise yaklaşık 14 000 yeni öğretim elemanının istihdamı gerekecektir.

Meslek yüksekokullarında 2000-2001 eğitim-öğretim yılında 239 271 öğrenci öğrenim görmüş ve 45 188 öğrenci mezun olarak iş dünyasının hizmetine sunulmuştur.

Mesleki ve teknik eğitimdeki okullaşma oranı henüz çağdaş ülkeler seviyesine çıkarılamamıştır. Halihazırda meslek yüksekokullarının örgün öğretimdeki payı % 24.2, toplam öğretimdeki payı ise % 14.7 olup çok düşük düzeydedir. Bu oran ileri ülkelerin çoğunda % 30'un üzerinde olup Avustralya'da % 66, Singapur'da % 63, Japonya'da % 44, ABD'de % 37'dir.

Yapılan araştırmalar 2000'li yıllarda iş dünyasının iş gücü ihtiyacının dörtte üçünün önlisans seviyesinde eğitimle yetiştirilmesi gereğini ortaya koymaktadır. Ancak, ülkemizdeki iş gücünün ortalama % 77'si ilkokul/ ilköğretim, % 15'i ortaöğretim ve % 8'i de yükseköğretim düzeyinde eğitim almıştır. Bu kadar düşük eğitim seviyesi ile Türk endüstrisinin gelişmiş ülkelerle rekabet etmesi mümkün değildir.

Mesleki ve teknik eğitimdeki bilinen dar boğazları aşmak, beş yıllık kalkınma planları ve hükümet programlarındaki plan hedeflerine ulaşabilmek için birçok çözüm önerisi geliştirilmiştir. Bunlardan bazıları şunlardır:

•Meslek yüksekokulu sayısının artırılması
•İkinci öğretime daha fazla öğrenci alınması
•Büyük illerde MYO kurulması
•Uzaktan öğretimin mesleki ve teknik eğitimde yaygınlaştırılması
•Dünya Bankası fonlarından istifade edilerek mesleki eğitim sisteminin geliştirilmesi
•İş dünyası ile ilişkilerin geliştirilmesi
•Vakıf üniversitelerinin daha fazla MYO açmaya teşvik edilmesi
•Vakıflara bir üniversiteye bağlı olmaksızın MYO açma olanağının tanınması
•Mesleki ve teknik liselerden meslek yüksekokullarına sınavsız geçiş projesinin hayata geçirilmesi.

Her çalışmanın ve çözüm önerisinin dar boğazların aşılmasında ayrı bir yeri ve katkısı olduğu bir gerçektir. Ancak yapılan çalışmalar sonunda "Mesleki ve Teknik Orta ve Yükseköğretim Kurumları Arasında Program Bütünlüğünün ve Devamlılığının Sağlanması Projesi veya diğer adıyla Sınavsız Geçiş Projesi'nin meslek yüksekokullarında okuyan öğrenci sayılarının artırılmasına ve dolaysıyla mesleki ve teknik eğitimde okullaşma oranının yükseltilerek çağdaş ülkeler seviyesine yaklaştırılmasına önemli katkılarda bulunacağı değerlendirilmiştir. Bu projeye 1998 yılında Milli Eğitim Bakanlığı ve Yükseköğretim Kurulunun oluşturduğu çalışma grupları ile başlanmış, bunların hazırladıkları öneriler tartışılarak geliştirilmiş ve yasa taslağı haline getirilerek Milli Eğitim Bakanlığı tarafından Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmuştur. Tasarı, 4702 Sayılı Kanun olarak 10 Temmuz 2001'de yasalaşmış ve 24458 Sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. 4702 sayılı Kanunun tam olarak uygulama alanına sokulması ile ülkemizin mesleki ve teknik eğitim alanında önemli başarılara imza atacağı ve bunun sonunda mesleki ve teknik eğitimde reform niteliğinde sonuçlara ulaşılabileceği umulmaktadır.

2. SINAVSIZ GEÇİŞİN AMAÇLARI

Mesleki ve teknik ortaöğretim kurumları mezunlarının meslek yüksekokullarına sınavsız olarak yerleştirilmeleri, aşağıdaki amaçların gerçekleşmesine yardımcı olacaktır:

Ülkemizin sahip olduğu kaynakları verimli ve etkin bir şekilde kullanmak.
Mesleki ve teknik eğitimde, ortaöğretimle yükseköğretim arasında bugüne kadar kurulamamış olan ilişkiyi kurmak ve güçlendirmek.
Mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarıyla yükseköğretim kurumlarında mevcut olan fiziki yapı ile öğretmen ve öğretim elemanı kaynaklarını ortak kullanmak suretiyle ek kapasiteler yaratmak.
Mesleki ve teknik ortaöğretim kurumları ile meslek yüksekokulları arasında program bütünlüğü ve devamlılığını sağlamak.
Çağımızda kaliteli üretimi gerçekleştirebilecek, bilimsel ve teknolojik gelişime uyum sağlayabilecek, iş hayatının ihtiyaç duyduğu yüksek nitelikli ve performanslı ara kademe insan gücünü yetiştirmek.
Mesleki ve teknik eğitimi teşvik ederek bu alandaki çok düşük olan okullaşma oranını artırmak, daha çok gencimize önlisans düzeyinde mesleki ve teknik eğitim imkânı sağlamak.
Mesleki ve teknik ortaöğretim okul mezunlarının kendi alanlarında ileri meslek eğitimi almalarını sağlamak.
Yükseköğretimdeki dört yıllık programlar üzerindeki nüfus baskısını azaltmak.

3. 4702 SAYILI KANUN'DA SINAVSIZ GEÇİŞLE İLGİLİ ÖNEMLİ HUSUSLAR

Mesleki ve Teknik Eğitim Bölgesi (METEB), bir veya daha fazla meslek yüksekokuluyla öğretim programları bütünlüğü ve devamlılığı içinde ilişkilendirilmiş mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarından oluşan eğitim bölgesidir. Her ilde en az bir METEB kurulacaktır.

METEB'lerde, çağdaş bilim ve teknolojideki değişme ve gelişmelere uygun olarak ekonominin gereksinim duyduğu alanlarda yüksek nitelikli iş gücü yetiştirmek üzere, bir veya daha fazla meslek yüksekokulu ile mesleki ve teknik ortaöğretim kurumları, öğretim programları bütünlüğü ve devamlılığı içinde ilişkilendirilecektir.

Mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarından mezun olan öğrenciler, istedikleri takdirde bitirdikleri programın devamı niteliğinde veya buna en yakın programların uygulandığı,

öncelikle kendi mesleki ve teknik eğitim bölgesi içinde yer alan veya bölgesi dışındaki, meslek yüksekokullarına sınavsız olarak yerleştirileceklerdir.

Sınavsız olarak meslek yüksekokullarına yerleştirilip mezun olanlar, mezunların yüzde onundan az olmamak üzere ayrılacak kontenjanlara göre alanlarındaki lisans programlarına dikey geçiş yapabileceklerdir.

Mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarından birini bitirip de sınavsız geçişle herhangi bir meslek yüksekokulu veya açıköğretim önlisans programına girmek istemeyen öğrenciler, üniversite sınavlarına girmek ve kazanmak suretiyle arzu ettikleri lisans programlarına devam edebilirler. Başka bir deyişle, mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarından herhangi birini bitirip de METEB kapsamı dışındaki bir yükseköğretim programına girmek isteyen öğrenciler, üniversite giriş sınavlarına başvurmak ve sınavlarda başarılı olmak suretiyle fakülte ve yüksekokulların lisans programlarına devam edebilirler. Bu öğrencilerin yerleştirilmeleri mevcut ve yürürlükte olan usullere göre ÖSYM tarafından yapılmaya devam edilecektir.

4. SINAVSIZ GEÇİŞLE İLGİLİ TEMEL İLKELER, KURALLAR VE YERLEŞTİRME ESASLARI

4702 sayılı Kanun uyarınca mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarından mezun olacakların/olanların istedikleri taktirde, bitirdikleri programın devamı niteliğinde veya buna en yakın programların uygulandığı, öncelikle kendi mesleki ve teknik eğitim bölgesi içinde yer alan veya bölgesi dışındaki meslek yüksekokulları ile açıköğretim önlisans programlarına sınavsız olarak yerleştirme işlemleri ÖSYM tarafından yürütülecektir.

2002-ÖSS'ye başvuran mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarından mezun olacak/olan adayların sınavsız geçiş için ayrıca başvurmalarına gerek yoktur. Bu adaylar 2002'deki sınavsız geçiş için de başvurmuş sayılacaklardır.

2002-ÖSS'ye başvurmamış olan adaylar için sınavsız geçişle ilgili 2002-MSG Kılavuzu hazırlanmıştır. Bu kılavuz sadece 2002-ÖSS'ye başvurmayan mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarından mezun olacak/olan adaylara hitap etmektedir.

Mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarından meslek yüksekokullarına sınavsız geçiş (MSG), öğretim yılı sonunda sınavsız olarak önce genel yerleştirme, sonra ek yerleştirme olmak üzere iki defa uygulanacaktır. Genel yerleştirmede sadece meslek yüksekokulları ve açıköğretim önlisans programlarına sınavsız geçiş hakkı olanların yerleştirilmeleri yapılacaktır. Mesleki ve teknik ortaöğretim kurumu mezunu olmayan genel lise mezunları (fen lisesi, Anadolu lisesi vb.) genel yerleştirme için meslek yüksekokulları programları arasında tercih yapamayacaklardır.

Ek yerleştirme, sınavsız yerleştirme yapılan meslek yüksekokullarında kayıtlar tamamlandıktan sonra boş kalan kontenjanlar için yapılacaktır. Ek yerleştirmede meslek yüksekokulları programlarına sınavsız geçiş hakkı olan adaylara öncelik tanınacak, kontenjanlar dolmazsa genel lise mezunlarından ÖSS sınavında 105,000 ve daha fazla puan alan adaylar yüksek puan alanlardan başlamak üzere yerleştirilebileceklerdir.

Genel yerleştirme sırasında açıköğretim programları dışında sınavlı veya sınavsız bir yükseköğretim programına yerleştirilen adaylar, ek yerleştirmeye başvuramayacaklardır.

MSG'de mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarından mezun olacak/olan adaylar, bitirdikleri programın devamı niteliğinde veya buna en yakın programların uygulandığı meslek yüksekokulları ile açıköğretim önlisans programlarına, 2002-MSG Kılavuzunda belirtilen önceliklere göre bilgisayarla yerleştirileceklerdir.

2002-MSG sonuçları sadece 2002-2003 öğretim yılı için geçerli olacaktır. Adayların, meslek yüksekokullarıyla açıköğretim önlisans programlarına sınavsız geçiş işlemlerinde kullanılacak mesleki ortaöğretim başarı puanları (MOBP), 2002-MSG Kılavuzunun 3. bölümünde açıklandığı gibi hesaplanacaktır.

Mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarının hangi alan/kol/bölümlerinden mezun olacak/olan adayların sınavsız olarak meslek yüksekokullarıyla açıköğretim önlisans programlarına yerleştirilebilecekleri 2002-MSG Kılavuzu Tablo-1'de yer almaktadır. Bu tabloda mezun olabilecekleri/oldukları alan/kol/bölüm karşısında meslek yüksekokulu ve açıköğretim önlisans programı bulunmayan adayların başvuru yapmalarına gerek yoktur.

MSG'de adaylar öncelikle, varsa kendi mesleki ve teknik eğitim bölgesi (METEB) içinde yer alan meslek yüksekokullarına yerleştirileceklerdir.

Mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarından mezun olacak/olan adayların 2002-2003 öğretim yılı için meslek yüksekokulları ile açıköğretim önlisans programlarına yerleştirilebilmeleri, bu programlarda sağlanan kontenjanlara bağlı kalacaktır.

2002-2003 öğretim yılı için meslek yüksekokulları ile açıköğretim önlisans programlarına adaylar;

a) Mezuniyet yılları
b) Öğrenim süreleri
c) Okul türleri
d) METEB'leri
e) Mesleki ve teknik ortaöğretimi bitirme yılına göre hesaplanan MOBP'leri
f) Sınavsız yerleştirilip öğrenim görmek istedikleri yükseköğretim önlisans programları ile ilgili tercihleri
g) Yükseköğretim önlisans programlarının kontenjanları ve koşulları göz önünde tutulmak suretiyle sınavsız olarak yerleştirileceklerdir.

Mesleki ve teknik ortaöğretim kurumları dışında kalan ortaöğretim kurumlarından mezun olan adaylarla 2001-2002 öğretim yılında bu kurumlardan mezun olacak öğrenciler, meslek yüksekokulları ile açıköğretim önlisans programlarına sınavsız yerleştirme için başvuramazlar.

Özürlü adaylar, kendi alanlarındaki bir yükseköğretim önlisans programına yerleştirileceklerinden, bu adayların yerleştirilmeleri sırasında diğer adaylardan farklı bir uygulama yapılmayacaktır. Bu durumdaki adayların, yükseköğretim önlisans programlarından tercih yaparken hem kendi özür durumlarını hem de ilgili yükseköğretim önlisans programlarının koşullarını göz önünde bulundurmaları gerekmektedir.

Sınavsız geçişte göz önünde tutulacak Mesleki ve Teknik Eğitim Bölgeleri (METEB), meslek yüksekokullarıyla bu okulların koşul ve kontenjanları 2002-ÖSYS Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzu'nda yer alacaktır. Bu kılavuzda, sınavsız geçiş için yapılacak tercihler ve yerleştirmede uygulanacak kurallar ile ilgili ayrıntılı açıklamalar da bulunacaktır.

2002 ÖSS'ye başvurmuş olan mesleki ve teknik ortaöğretim kurumu çıkışlı adaylar, sınavda başarısız olsalar veya sınava girmeseler bile kendi alanlarındaki sınavsız geçiş programlarından tercih yapabileceklerdir. 2002 ÖSS'ye girerek geçerli ÖSS puanı almış mesleki ve teknik ortaöğretim kurumu çıkışlı adaylar ise tercihlerini hem sınavsız geçiş programlarından hem de diğer yükseköğretim programlarından yapabileceklerdir.

5. SINAVSIZ GEÇİŞTEN YARARLANACAK MESLEK LİSELERİ

5.1. Milli Eğitim Bakanlığı'na Bağlı Tüm Mesleki ve Teknik Ortaöğretim Okul ve Kurumları

Endüstri Meslek Lisesi
Teknik Lise
Anadolu Meslek Lisesi
Anadolu Teknik Lisesi
Mesleki Eğitim Merkezi
Kız Meslek Lisesi
Meslek Lisesi
Kız Teknik Lisesi
Anadolu Kız Meslek Lisesi
Anadolu Meslek Lisesi
Anadolu Kız Teknik Lisesi
Ticaret Meslek Lisesi
Anadolu Mahalli İdareler Meslek Lisesi
Anadolu Ticaret Meslek Lisesi
Anadolu Dış Ticaret Meslek Lisesi
Anadolu Sekreterlik Meslek Lisesi
Anadolu Otelcilik ve Turizm Meslek Lisesi
Anadolu İletişim Meslek Lisesi
Anadolu Aşçılık Meslek Lisesi
Anadolu Ticaret Lisesi
Otelcilik ve Turizm Meslek Lisesi
Mahalli İdareler Meslek Lisesi
Sekreterlik Meslek Lisesi

Çok Programlı Lise (Mesleki ve Teknik Ortaöğretim)
Açıköğretim Lisesi (Mesleki ve Teknik Ortaöğretim)
İmam Hatip Lisesi
Anadolu İmam Hatip Lisesi
Ortopedik Engelliler Çok Programlı Lise
İşitme Engelliler Çok Programlı Lise
Anadolu Sağlık Çok Programlı Lise

5.2. Diğer Bakanlıklara ve Kurumlara Bağlı Meslek Liseleri

Sağlık Meslek Lisesi
Spor Meslek Lisesi
Meteoroloji Meslek Lisesi
Anadolu Meteoroloji Meslek Lisesi
Ziraat Teknik Lisesi
Adalet Meslek Lisesi
Tarım (Ziraat) Meslek Lisesi
Tapu Kadastro Meslek Lisesi
Anadolu Tapu Kadastro Meslek Lisesi
Anadolu Aşçılık Meslek Lisesi
Meteoroloji Teknik Lisesi
Demiryolu Meslek Lisesi
Konservatuvar

5.3. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Mesleki ve Teknik Ortaöğretim Okulları

5.4. Ortaasya Türk Cumhuriyetleri ve Akraba Toplulukları Mesleki ve Teknik Ortaöğretim Okulları (Türkiye ile anılan ülkeler arasında yapılabilecek anlaşmalara uygun olarak)

6. SINAVSIZ OLARAK GEÇİŞ YAPILABİLECEK MESLEK YÜKSEKOKULLARI

6.1. Devlet Üniversiteleri Tarafından Kurulan Meslek Yüksekokulları

•Teknik Bilimler Meslek Yüksekokulu
•Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu
•Teknik Programları Uygulayan Meslek Yüksekokulları
•Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulları
•Adalet Meslek Yüksekokulları
•Tapu Kadastro Meslek Yüksekokulları
•Denizcilik Programlarını Uygulayan Meslek Yüksekokulları

6.2. Vakıf Üniversiteleri Tarafından Kurulan Meslek Yüksekokulları

Bir üniversite ve Yüksek Teknoloji Enstitüsüne bağlı olmaksızın vakıflar tarafından kurulan meslek yüksekokullarıdır. (4702 sayılı Kanun vakıflara bu olanağı tanımıştır.)

6.3. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Meslek Yüksekokulları

6.4. Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Önlisans Programları

7. VAKIF MESLEK YÜKSEKOKULLARINA SINAVSIZ GEÇİŞ

Vakıf üniversiteleri tarafından kurulan meslek yüksekokulları ile bir üniversiteye bağlı olmaksızın vakıflar tarafından kurulan meslek yüksekokulları da aynen devlet meslek yüksekokullarında olduğu gibi sınavsız geçişle öğrenci alacaklardır. Bu meslek yüksekokullarına yapılacak yerleştirmeler, halihazırda olduğu gibi, ÖSYM tarafından merkezi olarak yapılmaya devam edilecektir. Sınavsız geçişle kontenjanlarını dolduramayan vakıf meslek yüksekokulları ek yerleştirmeyle öğrenci alabileceklerdir. Ek yerleştirmede öncelik mesleki ve teknik ortaöğretim mezunlarındadır. Ancak, kontenjanlar dolmadığı taktirde 105,000 ve daha fazla ÖSS puanı alan genel lise mezunları da başvurabileceklerdir.

8. MESLEK YÜKSEKOKULLARINDAN FAKÜLTE VE YÜKSEKOKUL LİSANS PROGRAMLARINA DİKEY GEÇİŞ

Sınavsız olarak meslek yüksekokulu ve açıköğretim önlisans programlarına devam ederek mezun olan öğrencilere ayrılacak kontenjanlara göre, alanlarındaki lisans programlarına dikey geçiş yapabilme imkânı sağlanmıştır.

Meslek yüksekokulu mezunları, dikey geçiş için örgün lisans programlarına başvurabileceği gibi açıköğretim lisans programlarına da başvurabilirler. Keza açıköğretim önlisans mezunları da gerek açıköğretim lisans programlarına gerekse alanlarındaki örgün lisans programlarına başvurabilirler.

Hangi meslek yüksekokulu ve açıköğretim önlisans programlarından hangi lisans programlarına dikey geçiş yapılacağı ve bu programlara ayrılacak kontenjanlar, her yıl üniversitelerin görüşleri de alınmak suretiyle, Yükseköğretim Kurulu tarafından saptanacak ve Dikey Geçiş Sınavı (DGS) Kılavuzu ile yayınlanacaktır. Ayrılacak kontenjanların tespitinde o yıl meslek yüksekokullarından mezun olan öğrenci sayıları dikkate alınacaktır. Ancak bu sayıların oranı, örgün meslek yüksekokulları mezunlarının yüzde onundan az olmayacaktır. Bu da, lisans programlarına geçmek isteyen başarılı, çalışkan ve hevesli meslek yüksekokulu mezunları için önemli bir avantaj olacaktır.

Dikey Geçiş Yönetmeliği'nde belirlenen koşullara uyan ve başvuruları kabul edilen adaylar, sözel ve sayısal bölümlerden oluşan bir yetenek sınavına alınırlar. Adaylar, yetenek sınavından elde ettikleri puanlar ile meslek yüksekokulu veya açıköğretim önlisan programlarındaki akademik not ortalamalarına ve tercihlerine göre ÖSYM tarafından lisans programlarına yerleştirilirler.

Lisans öğrenimine başlama hakkını elde eden öğrencilere, üniversitelerince Lisans Öğrenimine Hazırlık Programı uygulanır. Bu programda öğrenciye, birinci ve ikinci sınıflardan eksik olduğu alanlarda ders sorumluluğu yüklenir. Lisans Öğrenimine Hazırlık Programının süresi en çok iki yarı yıldır. Ancak, öğrencilerin okudukları derslerin özellikleri, yıllık ders programları, öğretim elemanları ve hazırlık programındaki durumları dikkate alınarak Lisans Öğrenimine Hazırlık Programının süresi istisnai olarak bir yarı yıl daha uzatılabilir. Bunun sonunda başarılı olan öğrencilerin yerleştirildiği lisans programının üçüncü sınıfına kayıtları yapılır. Lisans Öğrenimine Hazırlık Programı süresinde öğrenciler tüm öğrencilik haklarından yararlanırlar.

Meslek yüksekokulu mezunları ile açıköğretim önlisans programlarından mezun olanlar, arzu ettikleri taktirde kendi alanlarındaki açıköğretim lisans programlarına başvurabilirler. Burada herhangi bir kontenjan sınırlaması olmayıp açıköğretim lisans programlarına dikey geçiş yapmak isteyen adayların DGS'ye girmelerine gerek yoktur. Bu adaylar, kendi alanlarındaki açıköğretim lisans programlarına doğrudan kayıt hakkı elde ederler. Farklı alanlardan mezun olanlara "Lisans Öğrenimine Hazırlık Programı" uygulanır. Açıköğretim lisans programlarına başvuru ve kayıt koşulları programı yürüten ilgili üniversite tarafından belirlenerek adaylara duyurulur.

9. AÇIKÖĞRETİME SINAVSIZ GEÇİŞ

Açıköğretim metodu ile önlisans eğitimi veren yükseköğretim kurumlarının sayısı ve adaylara sundukları seçenekler her geçen gün artmaktadır.

Eskişehir Anadolu Üniversitesine bağlı olan Açıköğretim Fakültesi, lisans programları yanında yıllardır çok başarılı bir şekilde önlisans programları da uygulamaktadır. Yıllara göre değişmekle beraber halihazırdaki açıköğretim önlisans programlarında 150-200 bin arasında her yaştan öğrenci öğrenim görmektedir. Açıköğretim önlisans programları, özellikle bir iş yerinde çalışmakta olup aynı zamanda meslek yüksekokulu öğrenimine devam etmek isteyen mesleki ve teknik ortaöğretim kurumu mezunlarına çok büyük imkân ve kolaylıklar sağlamaktadır.

Eskişehir Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi tarafından öğrencilere sunulan mevcut ön lisans programları şunlardır:

Bankacılık ve Sigortacılık ( 2 yıl)
Büro Yönetimi ( 2 yıl)
Dış Ticaret ( 2 yıl)
Ev İdaresi ( 2 yıl)
Halkla İlişkiler ( 2 yıl)
İlahiyat (Önlisans) ( 2 yıl)
Mahalli İdareler ( 2 yıl)
Muhasebe ( 2 yıl)
Sağlık Kurumları İşletmeciliği ( 2 yıl)
Turizm ve Otelcilik ( 2 yıl)

Mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarından mezun olacak ve geçmiş yıllarda mezun olmuş tüm adaylar, arzu ettikleri takdirde yukarıda belirtilen Açıköğretim Onlisans Programlarına, kontenjan sınırlaması olan "Bilgi Yönetimi" dışında, hiçbir kontenjan sınırlamasına tabi olmaksızın sınavsız olarak başvurabilir ve kayıt yaptırabilirler. Bununla ilgili olarak yapılacak tek iş, Eskişehir Anadolu Universitesinin yapacağı duyurular doğrultusunda Açıköğretim Fakültesine veya onun tüm Türkiye sathına yayılmış olan açıköğretim bürolarından birine başvurmaktan ibarettir.

10. EĞİTİM-ÖĞRETİM PROGRAMLARI

Mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarının yürürlükteki programları ile meslek yüksekokullarında uygulanan öğretim programları arasında farklılıklar mevcuttur. Meslek yüksekokulu programları, mesleki ve teknik ortaöğretim kurumları programlarının devamı ve bütünleyicisi değildir. Bu bütünlük ve devamlılığın sağlanması, ayrıca meslek yüksekokulları programları arasındaki farklılıkların giderilmesi amacıyla "MEB-YÖK Meslek Yüksekokulları Program Geliştirme Projesi" adlı bir projeyle başlatılmıştır.

Bu projenin amacı; mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarından meslek yüksekokullarına sınavsız gecişin (4702 Sayılı Kanun) program açısından tutarlılığını ve devamlılığını sağlayabilmek, ileride modüler sisteme gecişe imkan verecek, aynı zamanda istihdam kesiminin ihtiyaclarını karşılayacak şekilde Meslek Yüksekokulları eğitim programlarını geliştirmektir.

Projenin hedefi ise uygulamadaki aciliyet göz önüne alınarak meslek yüksekokullarında en yaygın olan ve en cok öğrencisi bulunan Bilgisayar Programcılığı, Endüstriyel Elektronik, Elektronik Haberleşme, Elektrik, Kontrol Sistemleri Teknolojisi, Makine, İklimlendirme-Soğutma, İnşaat, Otomotiv, Tekstil, İşletmecilik, Bilgisayarlı Muhasebe ve Vergi Uygulama, Turizm-Otelcilik, Büro Yonetimi ve Sekreterlik, Pazarlama programlarını, yukarıdaki amac çerçevesinde geliştirmek, programlarda okutulacak kaynak kitap veya ders notlarını araştırmak ve temin etmektir.

Bu projeyi yürütmek için Milli Eğitim Bakanlığı ve Yükseköğretim Kurulunca mesleki ve teknik eğitim alanında uzmanlaşmış kişilerden oluşan bir "Program Geliştirme Grubu" kurulmuş ve 10 Aralık 2001 tarihinde çalışmalara başlanmıştır. 30 Mayıs 2002 tarihinde görevini tamamlaması beklenen bu grubun çalışmalarının sonuçları, sınavsız geçişin ilk yılı olan 2002-2003 eğitim-öğretim yılında uygulanacaktır. Ancak bazı teknik zorluklar ve zaman darlığı gibi faktörler nedeniyle bazı programların uygulanmasının gelecek eğitim-öğretim yılına sarkması ihtimal dahilindedir.

Sınavsız geçişin ilk kez uygulanacağı yıl olan 2002-2003 eğitim-öğretim yılında hangi mesleki ve teknik lise programlarından hangi meslek yüksekokul programlarına sınavsız olarak geciş yapılabileceği, Milli Eğitim Bakanlığı ve Yükseköğretim Kurulu uzmanları tarafından tek tek incelenerek saptanmış ve bir liste halinde 2002-OSS öğrenci Seçme Sınavı Kılavuzu ile Meslek Yüksekokulları ile Açıköğretim Onlisans Programlarına Sınavsız Geciş Kılavuzunda (2002-MSG) yayınlanmıştır. Bu çalışmada, mümkün olduğu ölçüde geniş ve esnek davranılarak mesleki ve teknik lise programlarının büyük bir çoğunluğu, bir meslek yüksekokulu programı ile ilişkilendirilmiştir. Bu suretle, daha fazla mesleki ve teknik lise mezununa bitirdikleri programın devamı niteliğinde veya buna en yakın meslek yüksekokulu programlarına başvurabilme olanağı sağlanmıştır. Ancak çok az sayıdaki mesleki ve teknik ortaöğretim programı, hic karşılığı olmadığı için herhangi bir meslek yüksekokulu programı ile ilişkilendirilmemiştir.

11. SINAVSIZ GEÇİŞE BAŞVURMA KOŞULLARI

Türkiye Cumhuriyeti veya Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) uyruklu olanlardan durumları aşağıdaki bentlerden birine uyanlar, Meslek Yüksekokulları ile Açıköğretim Onlisans Programlarına Sınavsız Geçişe (MSG) başvurabilirler:

a) 2001-2002 öğretim yılında mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarının son sınıfındaki öğrenciler veya bu okullardan mezun olanlar,
b) Mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarının son sınıflarında beklemeli durumda bulunanlar,
c) Mesleki yaygın eğitim kurumlarının meslek lisesi programlarını tamamlayarak mesleki ve teknik ortaöğretim diploması alanlar,
d) Lise mezunu olup telafi eğitimi sonunda mesleki ve teknik ortaöğretim diploması alanlar
e) Açıköğretim lisesinin mesleki ve teknik eğitim programlarından mezun olanlar,
f) Ortaöğrenimlerini yabancı ülkelerde yapanlardan durumları yukarıdaki bentlerden birine uyanlar.

Yukarıdaki koşullardan herhangi birine durumunun uymadığı tespit edilen adaylar, yerleştirilmiş olsalar bile bu durumdan doğabilecek hicbir haktan yararlandırılmazlar.

2002-OSS.ye başvuran mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarından mezun olacak/olan adayların sınavsız geciş icin ayrıca başvurmalarına gerek yoktur.

Mesleki ve teknik ortaöğretim kurumları dışında kalan ortaöğretim kurumlarından mezun olanlar ile 2001-2002 öğretim yılında bu kurumlardan mezun olabilecek durumda olanlar, meslek yüksekokulları ile açıköğretim önlisans programlarına sınavsız geçiş için başvuramazlar.

Mesleki ve teknik ortaöğretim kurum mezunlarının diplomalarında yazılı olan alan/kol/bölüm 2002-MSG Kılavuzu Tablo-1'de belirtilen yükseköğretim programlarında yer almıyorsa bu adaylar meslek yüksekokulları ve açıköğretim önlisans programlarına sınavsız geçiş yapamazlar.

Türk Cumhuriyetleri ve akraba toplulukları ile diğer ülkelerden gelecek olan mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarından mezun yabancı uyruklu adayların, kendi alanlarındaki meslek yüksekokulları ve açıköğretim önlisans programlarına yerleştirilmeleri, bu cumhuriyetler, akraba toplulukları veya diğer ülkeler ile T.C. Yükseköğretim Kurulu arasında imzalanacak anlaşma hükümlerine göre yapılacaktır.

12. KONTENJANLAR

Meslek yüksekokulu sayı ve kontenjanlarının çok az, buna karşın mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarının ve dolayısıyla mezun sayılarının çok fazla olduğu başta İstanbul, Ankara ve İzmir gibi metropoller olmak üzere, diğer büyük illerdeki/ METEB'lerdeki MYO'lara yapılacak sınavsız yerleştirmelerde fiziki mekân ve kapasite sorunları ile karşılaşılacağı değerlendirilmektedir.

Fiziki mekân sıkıntısı, şu anda bile birçok meslek yüksekokulunda mevcuttur. Sınavsız geçişle beraber bu daha da artacaktır. Bu durumun nispeten hafifletilebilmesi ve daha fazla MYO kontenjanı yaratılabilmesi için büyük illerde yüksek kapasiteli meslek yüksekokulları açılması dahil birçok yeni proje üzerinde çalışılmaktadır. Bunların olumlu sonuçlarının ancak önümüzdeki yıllarda alınabileceği düşünülmektedir.

Meslek yüksekokullarında ilave kapasiteler ve kontenjan artışları sağlanıncaya kadar sınavsız geçiş yapacak öğrencileri herhangi bir meslek yüksekokuluna yerleştirebilmek için mevcut meslek yüksekokullarının tüm imkânları zorlanarak planlama yapılmaktadır. Mesleki eğitimi yaygınlaştırmak ve mevcut kapasiteyi artırmak üzere yeni meslek yüksekokulları açılmakta, birinci ve ikinci öğretim kontenjanları artırılmakta ve yeni programlar devreye sokulmaktadır. Buna ek olarak, Milli Eğitim Bakanlığının uygun göreceği ve tahsis edeceği mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarının olanaklarından da faydalanılacaktır. Gerek fiziki olanakları ve donanımları gerekse öğretim kadroları itibariyle Milli Eğitim Bakanlığının yüksek kapasiteli mesleki ve teknik liselere sahip olduğu ve buralarda çağdaş düzeyde mesleki eğitim yapıldığı bilinmektedir. Bu okulların sağlayacağı imkân ve kolaylıklardan da yararlanmak suretiyle meslek yüksekokulu eğitiminde bir ölçüde rahatlama olacaktır. Bunların hangi illerde hangi okullar olduğu, kapasiteleri, donanımları, programları ve öğretici sayıları gibi ölçütler dikkate alınarak her yıl eğitim-öğretim başlamadan önce saptanacak ve eğitim hizmetine sunulacaktır.

Bu okullar normal olarak kendi eğitim-öğretimlerine devam edeceklerdir; bunda bir aksama, karışıklık, düzensizlik olmayacaktır. Bu okullar, eğitim öğretim yılı bitince öğleden sonraları, akşamları, hafta sonu, yarı yıl ve yaz tatilleri dahil olmak üzere meslek yüksekokulu eğitimine tahsis edileceklerdir. 4702 sayılı Kanun'da ifade edildiği gibi sınavsız geçiş veya diğer adıyla METEB projesinin esas amaçlarından biri de budur. Yani mesleki ve teknik eğitim alanındaki mevcut tüm gayretlerin ülke ihtiyaç ve öncelikleri doğrultusunda birleştirilmesidir. Diğer bir anlatımla; mesleki ve teknik ortaöğretim ile yükseköğretimin hatta sektörün sahip olduğu tüm olanakları karşılıklı olarak kullanmak suretiyle atıl kapasitelerden daha fazla yararlanarak daha çok öğrenciye meslek eğitimi imkânı sağlamaktır.

Meslek yüksekokullarına sınavsız olarak yerleştirilecek olan adayların hangi ilde/METEB'te hangi meslek yüksekokulunun hangi programına yerleştirileceği, bunların kontenjanları ve eğitim-öğretime meslek yüksekokulunun hangi yerleşkesinde/mekânında başlayacağı, ÖSYM tarafından yayınlanacak olan 2002-ÖSYS Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzu'nda belirtilecektir.

13. ADAYLARA ÖNERİLER

Yapılan ön incelemeler sonucu sınavsız geçişe çok fazla müracaat olacağı değerlendirilmektedir. Bu nedenle hangi meslek yüksekokulunun hangi programına yerleştirilmek istediğinizi iyi saptayınız ve önceliklerinizi ona göre işaretleyiniz.

Bazı meslek yüksekokulu programlarının kontenjanları nispeten az olduğu için o programa yerleştirilememe olasılığı da fazlalaşmaktadır. Tercihlerinizi yaparken bu hususu dikkate almalısınız.

Çok dikkatle okumanız gereken ÖSYM tarafından yayınlanmış dokümanlar aşağıda belirtilmiştir:

2002-ÖSS Öğrenci Seçme Sınavı Kılavuzu (Madde.7)
Mesleki ve Teknik Ortaöğretim Kurumlarından Meslek Yüksekokulları ile Açıköğretim Önlisans Programlarına Sınavsız Geçiş Kılavuzu 2002-MSG
2002-ÖSYS Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzu

Hangi mesleki ve teknik ortaoğretim alan/kol/bolümlerinden hangi meslek yüksekokulları ve açıköğretim önlisans programlarına sınavsız geciş yapılabileceği 2002-MSG Tablo-1'de gösterilmiştir. Bu konuda yapılan yeni düzenlemeler 2002-OSYS Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzu'nda, son hali ile yeniden verilecektir.

Size verilmiş bulunan tercih haklarının hepsini sonuna kadar kullanınız. "Nasıl olsa sınavsız gecişolacak, beni bir yere yerleştirirler." rehavetine kapılmayınız. Yanlış tercih, eksik tercih yapılırsa herhangi bir programa yerleşememe olasılığı da mevcuttur. Sınavsız geciş yüzde yüz yerleştirme garantisi demek değildir; kurallar ve bilhassa mevcut kontenjanlar çerçevesinde uygulanan bir sistemdir.

Daha oncede belirtildiği gibi, Anadolu Universitesi Açıköğretim Fakültesindeki açıköğretim önlisans programlarına da sınavsız geciş yapılacaktır. Buraya yapılabilecek yerleştirmelerde herhangi bir kontenjan sınırlaması yoktur. Sosyal bilimler ağırlıklı olan bu programları iyi inceleyiniz. Bu programlar, bilhassa bir işyerinde calışmakta olan veya yeni mezun olup da calışmayı düşünen adaylar için cazip olanaklar sunmaktadır. Son yıllarda eğitim-öğretim kalitesinde önemli aşamalar geçiren açıköğretim önlisans programları ile örgün meslek yüksekokulları programları arasında herhangi bir fark yoktur, diplomaları aynıdır. Dolayısıyla eski ve yeni tüm mesleki ve teknik lise mezunları arzu ettikleri takdirde bitirdikleri programın devamı niteliğindeki veya buna en yakın açıköğretim önlisans programlarına hiçbir kontenjan sınırlamasına tabi olmadan yerleşebilirler. Tüm İmam Hatip Lisesi mezunları, Açıköğretim İlahiyat Önlisans Programına herhangi bir kontenjan sınırlamasına tabi olmaksızın yerleşebilirler.

Açıköğretim önlisans programları mezunları da Dikey GecişSınavı'na (DGS) girmek ve başarılı olmak suretiyle gerek açıköğretim lisans programlarına gerekse örgün öğretim lisans programlarına devam edebilirler.

Mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarından mezun olan;

Gerek bu eğitim-öğretim yılı ve gerekse gelecek yıllarda OSS'ye başvuran adayların MSG'ye başvurmalarına gerek yoktur. OSS'ye başvuran adaylar MSG'de başvurmuş sayılacaklardır.
OSS sınavına girip de başarılı olamayan hatta başvurup da OSS sınavına girmeyen adaylar da sınavsız geciş programlarından tercih yapabileceklerdir.
2002-OSS'ye girerek yeterli puan alanlar hem sınavsız geciş programlarından hem de diğer programlardan tercih yapabileceklerdir.
Adayların istedikleri programa başvurma hakları yoktur. Mezun olunan alan/kol/bolümün devamı niteliğinde veya buna en yakın programlara başvurma hakları mevcut olup bunlar da 2002-MSG Kılavuzunda belirtilmiştir.
Adaylar hangi yılda mezun olursa olsun MSG'de mezuniyet açısından yıl sınırlaması olmadığı için başvuru yapabilirler. Başvuru yapınca her şey bitmiş değildir. 2002 yılı haziran ayında OSYM tarafından gönderilecek olan kontenjanlar kılavuzu ve tercih formu üzerinde yapılacak tercihlerin 31 Temmuz-9 Ağustos 2002 tarihleri arasında okul müdürlüklerine teslim edilmesi gerekmektedir. Sonuçlar posta ile adresinize gönderilecek veya internetten öğrenilebilecektir.

Sınavsız geçişte, tercih edilen meslek yüksekokulunun bulunduğu METEB, mezuniyet yılı, mezun olunan okul türü, diploma notu, mesleki ortaöğretim başarı puanı, tercihler ve tercih edilen programların kontenjanları gibi ölçütler belirleyici olmaktadır. Tercih formlarını doldururken bu hususlara dikkat ediniz.

14. SONUÇ

Mesleki ve teknik liselerden meslek yüksekokullarına sınavsız geçiş/METEB projesi; daha cok mezuna mesleki ve teknik eğitim olanağı sunmak, mesleki ve teknik eğitimde dünya standartlarına göre çok gerilerde olan okullaşma oranını yükseltmek, mesleki ve teknik ortaöğretim ile yükseköğretim arasında şimdiye kadar kurulamamışolan ilişkiyi kurmak ve mesleki ve teknik eğitim programlarını cağdaş ölçülere göre yeniden düzenlemek açısından ülkemizde onemli gelişmelere başlangıc olabilecek bir çalışmadır.

Her büyük projede olduğu gibi bunda da başlangıc yıllarında sıkıntılar olabileceği cok doğaldır. Bunlar, gerek öğrencilerin ve gerekse idareci ve yöneticilerin elbirliği ve gönül birliği ile mutlaka aşılacaktır. Bu önemli projeye taraf olan herkesten fedakarlık ve anlayış beklenmektedir. Yüz binlerce mezunu ilgilendiren bu projenin ancak 3-4 yıl icinde istikrar bulacağı değerlendirilmektedir.

4702 sayılı Kanun'da mesleki ve teknik eğitimle ilgili olarak belirtilen diğer önemli tedbirlerin alınmasıyla, ülkemizde mesleki ve teknik eğitimde son yılların en önemli başarılarından birine imza atılmış olacaktır. Tüm adaylara başarılar diliyoruz.